Inleiding
Als we praten over de gezondheid van vrouwelijke atleten, richten we ons vaak op training, voeding en prestaties. Echter, de menstruatiecyclus speelt een cruciale rol in het welzijn, het herstelvermogen en de sportprestaties van vrouwen. Menstruatieklachten zoals vermoeidheid, buikpijn en hevig bloedverlies kunnen een grote impact hebben op zowel trainingen als wedstrijden. Ondanks deze impact blijft menstruatie vaak een onderbelicht onderwerp in de topsport. Enkele topsporters hebben echter recentelijk deze taboes doorbroken door openlijk te praten over de ernstige klachten die zij ervaren tijdens hun menstruatie. Deze bewustwording heeft de aandacht gevestigd op de invloed van de menstruatiecyclus op vrouwelijke atleten en benadrukt het belang van aandacht voor menstruatiegezondheid in de sportmedische begeleiding.
De vrouwelijke atleet
Op 15 juni 2026 stond bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen het symposium "de vrouwelijke atleet" centraal. Voldoende energie is essentieel voor een goede gezondheid, normale lichaamsfuncties en optimale sportprestaties. Bij vrouwelijke atleten kan een probleem ontstaan wanneer zij gedurende langere tijd minder energie uit voeding binnenkrijgen dan zij verbruiken tijdens trainingen en dagelijkse activiteiten. Dit fenomeen, lage energiebeschikbaarheid (LEA), kan leiden tot RED-S (Relative Energy Deficiency in Sport) wanneer het onbehandeld blijft.
RED-S en endocriene veranderingen
RED-S is een aandoening die diverse systemen in het lichaam kan verstoren, waaronder de hormoonhuishouding, de botgezondheid, het immuunsysteem en de voortplantingsfunctie. Bij vrouwelijke atleten kan lage energiebeschikbaarheid leiden tot hormonale veranderingen die zich uiten in menstruatiestoornissen en andere endocriene verstoringen. Deze verstoringen kunnen niet alleen de sportprestaties beïnvloeden, maar ook de algemene gezondheid en zelfs de mondgezondheid.
Invloed van hormonale veranderingen op mondgezondheid
De mondgezondheid wordt vaak over het hoofd gezien in de (top)sport, terwijl hormonale veranderingen een directe invloed kunnen hebben op de mond. Veranderende oestrogeenspiegels kunnen leiden tot verminderde speekselproductie, veranderingen in de samenstelling van speeksel en een verhoogde gevoeligheid voor tandvleesontstekingen en bacteriële plaque. Dit kan op zijn beurt leiden tot een verhoogd risico op cariës, gebitsslijtage en tandvleesaandoeningen.
Naast hormonale veranderingen zijn er nog andere mechanismen waarop RED-S de mondgezondheid kan beïnvloeden, zoals voedingstekorten, immuundisfunctie, uitdroging en het gebruik van sportvoeding. Een multidisciplinaire aanpak waarbij verschillende zorgverleners samenwerken, waaronder mondhygiënisten, is essentieel voor de preventie en behandeling van RED-S.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door lage energiebeschikbaarheid en endocriene verstoringen. Deze verstoringen hebben niet alleen gevolgen voor de sportprestaties en algemene gezondheid, maar ook voor de mondgezondheid van vrouwelijke atleten. Een integrale benadering waarbij zowel systemische als mondgezondheid wordt meegenomen, is cruciaal voor het welzijn van vrouwelijke atleten.
Referenties:
Lage energie bij vrouwelijke atleten - Hormonale regulatie, RED-S en mondgezondheid
